Üniversitemiz Sürmene Deniz Bilimleri Fakültesi Deniz UlaÅŸtırma Ä°ÅŸletme MühendisliÄŸi Bölümü ÖÄŸretim Üyelerinden Prof. Dr. Ersan BAÅžAR’ın Kutup AraÅŸtırmalarına Dair Deneyimi

Kutup AraÅŸtırmalarına ve Bilim Seferlerine Katılım Süreci

Türkiye, 2017 yılında Antarktika'ya ve 2019 yılında Arktik bölgeye kutup seferleri düzenlemeye baÅŸlamıştır. Her yıl düzenli olarak gerçekleÅŸtirilen bu bilim seferlerine Türk ve yabancı bilim insanları katılmaktadır. Ä°lk seferlerden itibaren sefer lideri olarak görev almam ve bölgedeki zorlu çalışma ortamında bizzat bulunmam, bana önemli deneyimler ve fırsatlar kazandırmıştır.

Ülkemizde bilim seferlerine katılım için TÜBÄ°TAK tarafından her yıl 1001 Kutup Projeleri kapsamında ilan açılmaktadır. Hakem sürecini geçen projeler için kutup bölgelerinde uygulanabilirliÄŸi deÄŸerlendirmek amacıyla sözlü sunum ve lojistik planlama aÅŸamaları yürütülmektedir. Projesi kabul edilen araÅŸtırmacılara daha sonra kutup çalışmalarına yönelik eÄŸitimler ve acil durum tatbikatları verilmektedir.

Katıldığım kutup seferlerinde deniz kirliliÄŸi ve plankton dağılımı konularında projeler yürütmüÅŸ bulunmaktayım. Bu projeler; özellikle Antarktika Türk Bilim Üssü'nün kurulacağı ve bilim kampının hâlihazırda konuÅŸlandığı Horseshoe Adası çevresini kapsamaktadır. Söz konusu çalışmalar, üssün inÅŸa edileceÄŸi bölgenin ekolojik ve çevresel açıdan daha iyi anlaşılmasına önemli katkılar saÄŸlamıştır. Bunun yanı sıra sefer lideri olarak seferin güvenliÄŸi, planlanması, lojistiÄŸi ve tüm projelerin baÅŸarıyla sürdürülmesi konusunda aktif sorumluluk üstlendim.

Kutup Bölgelerindeki Çalışma KoÅŸulları

Kutup bölgeleri, uç hava koÅŸullarının hâkim olduÄŸu alanlardır. Sıcaklığın sürekli eksi deÄŸerlerde seyretmesi, ÅŸiddetli rüzgârlar ve ağır deniz koÅŸulları çalışmaları önemli ölçüde güçleÅŸtirmektedir. Bunun yanı sıra bu bölgelerde 24 saat kesintisiz gündüz yaÅŸanması, bilim insanlarının uyku düzenini olumsuz yönde etkilemektedir.

Antarktika ve Arktik çalışmaları lojistik açıdan birbirinden farklı gereksinimler doÄŸurmaktadır. Bilimsel ekipmanların çalışma sahasına ulaÅŸtırılması ve cihazlar için gerekli enerji sistemlerinin kurulması baÅŸlıca çözülmesi gereken sorunlar arasında yer almaktadır. Ayrıca kutup bölgelerinde yürütülecek bilimsel çalışmalar bazı kısıtlamalara tabidir. Bu kısıtlamaların bir kısmı çevresel kaygılardan, bir kısmı ise kutupların korunmasına yönelik uluslararası düzenlemelerden kaynaklanmaktadır. Özellikle veri toplamanın proje kapsamında belirtilen yöntemlerle ve onaylı süreçler çerçevesinde gerçekleÅŸtirilmesi zorunludur.

Sefere katılan bilim insanları, sefer liderinin belirlediÄŸi çalışma programı doÄŸrultusunda denizde veya karada örnekleme iÅŸlemleri yürütmektedir. Bu süreçte hava koÅŸulları sürekli izlenmekte, deÄŸiÅŸen ÅŸartlara göre gerekli önlemler alınmaktadır. SoÄŸuk ortamda çalışan araÅŸtırmacıların güvenliÄŸini saÄŸlamak ve olası risklere karşı koruma altına almak amacıyla kesintisiz iletiÅŸim kurularak çalışmalar yakından takip edilmektedir.

Antarktika'da yürütülen bilimsel çalışmalar deniz ve kara olmak üzere iki grupta deÄŸerlendirilmektedir. Denizdeki çalışmalar, gemi üzerinden veya botlar aracılığıyla gerçekleÅŸtirilen örneklemelerden oluÅŸmaktadır. Kara çalışmalarında ise gemiden karaya transfer edilen bilim insanları, belirlenen buz veya kara alanlarında projeleri kapsamında örneklem toplamaktadır. Bu süreçte kiÅŸisel koruyucu donanımların kullanımı ve soÄŸuk iklim koÅŸullarına uygun giysilerin tercih edilmesi zorunludur. Arktik'te ÅŸu aÅŸamada yalnızca deniz çalışmaları yürütülmekte olup Türkiye'nin kara çalışmalarına henüz baÅŸlanmamıştır.

Kutuplarda yer bilimleri, canlı bilimleri, deniz bilimleri ve sosyal bilimler kapsamında projeler sürdürülmektedir.

Kutup Araştırmalarının Proje Destekleri ile İlişkilendirilmesi

Kutup çalışmaları için TÜBÄ°TAK tarafından "KUTUP 1001" baÅŸlığı altında proje destekleri ilan edilmektedir. Bu projelere baÅŸvuran bilim insanları, araÅŸtırmalarını Arktik veya Antarktika'da gerçekleÅŸtirmek üzere baÅŸvuruda bulunabilmektedir. Yabancı bilim üslerinde proje yürütmek isteyen araÅŸtırmacılar da söz konusu desteklerden yararlanarak ilgili üslerde kendi projelerini hayata geçirme ya da mevcut projelere ortak olma imkânı bulabilmektedir.

Kutup projelerine baÅŸvuracak bilim insanlarının en çok dikkat etmesi gereken husus, projenin kutup koÅŸullarında uygulanabilirliÄŸi ve lojistik açıdan fizibilitesidir. Bilimsel deÄŸeri ne kadar yüksek olursa olsun, lojistik açıdan uygun olmayan ya da kutup çalışmalarına iliÅŸkin mevcut kurallarla örtüÅŸmeyen bir projenin hayata geçirilmesi mümkün olmayacaktır.

Üniversitemiz Akademisyenlerine Öneriler

Kutup çalışmaları, bilim insanları için akademik yaÅŸama bambaÅŸka bir pencereden bakma imkânı sunmaktadır. Kutuplar yalnızca temel bilimlerin deÄŸil; aşırı koÅŸullara dayanıklı malzeme ve yazılım geliÅŸtiren mühendisliÄŸin, izole ortamlarda insan fizyolojisini inceleyen tıbbın, ekstrem mikroorganizmalar üzerine çalışan biyoteknolojinin, uluslararası strateji geliÅŸtiren hukuk ve sosyal bilimlerin de ortak buluÅŸma noktasıdır. Kendi alanımızda bugün yürüttüÄŸümüz özgün bir araÅŸtırma; kutupların zorlu koÅŸullarında küresel bir inovasyona ya da insanlığın geleceÄŸini ÅŸekillendirecek önemli bir iklim keÅŸfine dönüÅŸebilir. Bu nedenle kutuplar, bilim dünyasına eÅŸsiz fırsatlar sunmaya devam etmektedir.