Page 12 - E-Tez Bülteni Mart 2026, Sayı 5

K
R
E
O
T
O
T
Z
A

D
DOKTORA TEZİ İ
a
t
s
a
ğ
Harita Mühendisliği i
H
r
i
i
l
i
M
h
n
d
e

ü
i

Anabilim Dalı

D
m
n
b
a
l
a
l

A
ı
i
y
ğ
e
o
k
e
k

J
Ç
r

e

G
n
D

l
Düşey Gradyentin Ve Çekül Eğrisinin Eğriliğinin Jeodezik Ve
E
n
i
z
i
ü
ş
i
e
d
ü
a
n
i
s
n
i
n
r
e
i
t

V
r
l
y
i
E
ğ

d
e
ğ
e
i
n
V
i
ı
r
e
:
e
s
v
n
e
s
a
a
M

l
a
m
S

Ç

ı
ı
t
r
ü
e
t
a
ş
ö
Y
t
n
m
e
e
r
l
A
r

l
z
i
s
m
J
e
a
f
o
ı
k

ı
r
l
Jeofizik Yöntemlerle Araştırılması: Sümela Manastırı Çevresi i
i
M e h m e t T Ü T Ü N C Ü
Mehmet TÜTÜNCÜ
L
D

M
T
Z
Tez Danışmanı: Doç. Dr. Nazan YILMAZ
z
A
e
D
N
o

ı
:
a
.
D
r

ç

.

n
ı
n
I
a
Y
a
n
z
m
ş
a
Tez Özeti
Yerçekimi alanının yeryüzündeki dağılımı, jeodezik ve jeofizik uygulamalar açısından büyük önem taşımaktadır. Yerçekimi alanının
düşey değişimini ifade eden düşey gravite gradyenti (DGG) ve düşey doğrultu ile yerçekimi etkisinin belirlenmesini sağlayan çekül
eğrisi jeoid belirleme, hassas nivelman ve fiziksel jeodezi çalışmalarında temel parametrelerdir. Bu çalışma, DGG ve çekül
eğriliğine etki eden kütlelerin jeodezik ve jeofizik yöntemlerle araştırılmasını amaçlamaktadır. Çalışma alanı olarak, Sümela
Manastırı ile Meryemana Deresi arasında yaklaşık 1 km uzunluğunda ve 210 m yükseklik farkına sahip dik bir topoğrafya
seçilmiştir. İki periyotta eş zamanlı gravite-nivelman ve GNSS ölçüleri gerçekleştirilmiştir. Yersel verilerden gravite indirgemeleri,
gerçek DGG, gravite anomalileri, çekül sapma bileşenleri ve çekül eğriliği hesaplanmıştır. Sonuçlar, ICGEM’den elde edilen global
yerpotansiyel modellerle karşılaştırılmış ve temel istatistiksel ölçütlerle değerlendirilmiştir. Bulgular, modellerin genel eğilimleri
güvenilir biçimde temsil ettiğini; ancak yüksek topoğrafik değişim gösteren alanlarda yerel farkların arttığını göstermiştir. DGG’nin
yükseklikle zayıf bir azalma eğilimi sergilediği ve kuadratik modellerin daha iyi uyum sağladığı belirlenmiştir. Çalışma, hassas
yükseklik sistemleri ve jeoid belirleme çalışmalarına katkı sunmaktadır.
Anahtar kelimeler: Düşey gravite gradyenti, çekül eğrisi, global yerpotansiyel model, gravite, yerçekimi alanı