Page 17 - E-Tez Bülteni Mart 2026, Sayı 5

S
N
E
T
S
A
Ü
Y
K
YÜKSEK LİSANS TEZİ İ
K
Z
İ

L
S
E
ş
t
n
s
İ

h
a
a
M
ü
n
ğ
i
d
l
i
e
İnşaat Mühendisliği
i

Anabilim Dalı
A n a b i l i m D a l ı
S i s m i k A k t i f T o p r a k B a s ı n c ı n ı n E t k i s i n d e k i H a r ç l ı M o l o z T a ş
Sismik Aktif Toprak Basıncının Etkisindeki Harçlı Moloz Taş
Duvarların Optimizasyonu
D u v a r l a r ı n O p t i m i z a s y o n u
Semanur GÜLER
S e m a n u r G Ü L E R
o
r
o
l
r
D
.
f

E

r
.
Tez Danışmanı: Prof. Dr. Erol SADOĞLU

S
z
e
T
Ğ
L
U
A
D
O

ı
n
a
P

:
n
a
D
m
ş
ı
Tez Özeti
Bu çalışma, sismik aktif toprak basıncı etkisi altında harçlı moloz taş duvarların güvenli ve maliyet-etkin biçimde boyutlandırılmasına yönelik bütünleşik
bir tasarım çerçevesi geliştirmeyi amaçlamaktadır. Deprem koşullarında duvar arkasındaki dolgu kütlesinde oluşan atalet etkilerinin aktif toprak
basıncını artırması, taş duvarlarda özellikle devrilme, kayma ve taşıma gücü yetersizliği gibi limit durumların erken kritikleşmesine yol açmaktadır. Bu
nedenle çalışmada sismik yükler, mühendislik uygulamalarında yaygın biçimde kullanılan pseudo-statik yaklaşım kapsamında ele alınmış; sismik aktif
basınç hesabında Mononobe–Okabe temelli kuramsal çerçeve esas alınarak tasarım girdileri (deprem katsayısı, zemin parametreleri, duvar
geometrisi) sistematik biçimde modellenmiştir. Araştırmanın yöntemsel omurgası, duvar kesitini temsil eden bir hedef fonksiyonun minimize edilmesi ile
devrilme–kayma–taşıma gücü kısıtlarının aynı anda sağlanmasını hedefleyen kısıtlı optimizasyon problemidir. Bu kapsamda duvar geometrisi,
ölçülebilir tasarım değişkenleriyle parametreleştirilmiş; MATLAB ortamında fmincon çözümleyicisi kullanılarak optimum tasarım parametreleri elde
edilmiştir. Çalışmada, farklı deprem senaryoları altında optimum çözümlerin nasıl değiştiği incelenmiş; deprem katsayısının artmasıyla birlikte optimum
boyutların büyüdüğü ve güvenlik katsayılarının sınır değerlere yaklaştığı gösterilmiştir. Bu çalışmada elde edilen sonuçlar, yatay deprem ivme
katsayısı’ınn artışıyla birlikte optimum duvar kesit alanı ve geometrik boyutların doğrusal olmayan (nonlineer) bir şekilde büyüdüğünü ortaya
koymuştur. Özellikle yüksek kh seviyelerinde kesit alanındaki artışın lineer olmayan bir eğilim gösterdiği ve bu artışın tasarımı belirleyen baskın
mekanizmanın kayma ve taşıma gücü koşullarına bağlı olarak hızlandığı belirlenmiştir. Sonuç olarak çalışma, deprem bölgelerinde harçlı moloz taş
duvar tasarımında sismik aktif toprak basıncının ihmal edilmemesi gerektiğini; güvenlik ve ekonomi dengesinin ise optimizasyon tabanlı bir yaklaşımla
rasyonel biçimde kurulabileceğini göstermektedir.
Anahtar kelimeler: Sismik Aktif Toprak Basıncı, Harçlı Moloz Taş Duvar, Mononobe–Okabe, Kısıtlı Optimizasyon