Page 40 - E-Tez Bülteni Mart 2026, Sayı 5

YÜKSEK LİSANS TEZİ
Y Ü K S E K L İ S A N S T E Z İ
l
Mimarlık Anabilim Dalı ı
ı

k
r
a
i
M
m
i
m
i
l
a
l

D
A
n
b
a
M a u r i c e M e r l e a u - P o n t y ’ d e Ö z n e , N e s n e V e M e k â n
Maurice Merleau-Ponty’de Özne, Nesne Ve Mekân
E c e E R O Ğ L U
Ece EROĞLU
D

r

.
r
P
o
.
f
Ş
E
G
N
E
s
A
u
B

Tez Danışmanı: Prof. Dr. Asu BEŞGEN
T

ı
ş
m
z
a
e
ı
a
:
D

n
n
Tez Özeti
Tarih boyunca özne, nesne ve mekân kavramlarının tanımları değişmiştir. Descartes’ın “kartezyen özne” yaklaşımı ile beden ve bilinç arasında yaşattığı
ayrım özne, nesne ve mekân kavramlarının birbirinden ayrı şeyler olarak düşünülmesine sebep olmuştur. 20. yy.’a gelindiğinde Fenomenoloji
(Görüngübilim, Olgubilim) Kuramı Descartes’ın kartezyen özne yaklaşımı karşısında deneyim ve duyum kavramlarını merkeze alarak özne, nesne ve
mekânın birlikteliğini gündeme getirmiştir. Merleau-Ponty ise bu dönemde Fenomenoloji Kuramı’na beden kavramını ekleyerek öznenin bu edimleri bedeni
sayesinde gerçekleştirdiğini dile getirmiştir. Merleau-Ponty Kuramı ile aynı dönemde ortaya çıkan ve etkisini yoğunlukla günümüzde gördüğümüz sanal
gerçeklik uygulamaları ise özne, nesne ve mekân kavramlarının alışılageldikleri tanımları aşmasına sebep olmuştur. Bedenin mekânsallaşması, mekânın
bedenselleşmesi ve öznenin nesneleşmesi bunlardan birkaçıdır. Merleau-Ponty Kuramı’nın bu dönüşüm üzerinde etkisi olduğu düşüncesinden hareketle;
değişen özne, nesne ve mekân kavramlarının sorgulanması ve Merleau-Ponty Kuramı üzerinden yeni açılımlarının yapılması gereklidir. Çalışma bu
gereklilikten yola çıkarak özne, nesne mekân kavramlarını Merleau-Ponty Kuramı üzerinden tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışma MerleauPonty’nin
söylemlerini içeren eserleri üzerinden yürütülmüştür. Çalışmada nitel veri analiz yöntemlerinden frekans analizi ve içerik analizi tekniği kullanılmıştır. Frekans
analizi tekniği, eserler arasından örneklem alanı belirlenmesinde; içerik analizi tekniği ise belirlenen eserde özne, nesne ve mekân kavramlarını içeren
söylemlerin analizinde kullanılmıştır. Çalışma sonucunda; MerleauPonty’nin özne, nesne ve mekân kavramları arasındaki ilişkiyi algı kavramı üzerinden
kurduğu, nesne ve mekân algısını, algılayan bedenli özne üzerinden açıkladığı görülmüştür. Bu doğrultuda çalışmanın, Merleau-Ponty Kuramı üzerinden
ortaya çıkaracağı yeni açılımlarla, mimarlık kuram evrenine ve mimari mekân olgusuna katkı sağlayacağına inanılmaktadır.
Anahtar kelimeler: Maurice Merleau-Ponty, Özne, Nesne, Mekân, Algının Fenomenolojisi.