Son yıllarda "zayıflama iğneleri" olarak da gündemde olan glukagon benzeri peptit-1 (GLP-1) reseptör agonistleri, ilk olarak 2005 yılında tip 2 diyabet tedavisinde kullanılmak üzere onay almış farmakolojik ajanlardır. GLP-1, bağırsak enteroendokrin hücrelerinden salgılanan ve besin alımı ile ilişkili glisemik dalgalanmaları, insülin sekresyonunu artırıp glukagon salınımını inhibe ederek düzenleyen bir inkretin hormonudur. GLP-1 reseptör agonistleri, bu hormonun etkilerini taklit ederek tip 2 diyabet tedavisinde terapötik etkinlik göstermektedir. Klinikte yaygın olarak kullanılan GLP-1 reseptör agonistleri arasında Liraglutide, Semaglutide ve Exenatide yer almaktadır. Son yıllarda ise GLP-1'e ek olarak glukoz bağımlı insülinotropik polipeptit (GIP) reseptörünü de hedefleyen çift etkili bir inkretin agonisti olan Tirzepatide geliştirilmiştir.
Obezite Tedavisinde Kullanımı ve Etkileri
Bu ajanlar genellikle subkutan enjeksiyon yoluyla uygulanmakta olup, etki sürelerine bağlı olarak günlük veya haftalık doz rejimlerine sahiptir. Kan glukoz düzeylerinin regülasyonunun yanı sıra, iştahı baskılamaları, tokluk hissini artırmaları ve mide boşalmasını geciktirmeleri nedeniyle kilo kaybına katkı sağlamaktadırlar. Bu özellikleri doğrultusunda, 2014 yılından itibaren obezite tedavisinde de kullanım onayı almışlardır. Çalışmalarda GLP-1 reseptör agonistleri ile kilo kaybının %10–15 civarında olduğu bildirilmiştir. GLP-1 reseptör agonistlerinin obezite tedavisindeki endikasyonu, beden kitle indeksi (BKİ) ≥30 kg/m² olan bireyler ile BKİ ≥27 kg/m² olup diyabet, hipertansiyon gibi eşlik eden komorbiditelere sahip hastaları kapsamaktadır.
Yan Etkiler ve Güvenlilik
İlacı kullanan bireylerde en sık bildirilen yan etkiler bulantı ve kusma olup, hastaların yaklaşık %10'u gastrointestinal yan etkilerin şiddeti nedeniyle tedaviyi bırakmak durumunda kalmaktadır. GLP-1 reseptör agonistleri genel olarak güvenli ajanlar olarak kabul edilse de, nispeten klinik kullanımda yeni olmaları nedeniyle uzun dönem güvenlilik verileri henüz net değildir. Ayrıca çeşitli meta-analiz çalışmalarında bu ajanların bazı kanser türlerinin (özellikle tiroid ve kolorektal kanser) insidansında artış ile ilişkili olabileceğine dair bulgular tartışılmaktadır. Bununla birlikte, mevcut randomize kontrollü çalışmalar bu ilişkiyi destekleyecek güçlü ve tutarlı kanıtlar sunmamakta; gözlemsel çalışmalar ise metodolojik sınırlılıklar nedeniyle çelişkili sonuçlar ortaya koymaktadır. Bu nedenle, söz konusu olası risklerin kesin olarak ortaya konulabilmesi için daha uzun süreli, geniş ölçekli ve iyi tasarlanmış klinik çalışmalara ihtiyaç duyulmaktadır.
Sonuç ve Öneriler
Mevcut veriler ışığında, GLP-1 reseptör agonistlerinin klinik kullanımında bireysel risk–yarar değerlendirmesinin yapılması, uygun hasta seçimi ve tedavi süresince dikkatli izlem büyük önem taşımaktadır. Ayrıca, bu ajanların hekim önerisi ve takibi olmaksızın kullanılmaması, hastaların olası yan etkiler ve riskler konusunda bilinçlendirilmesi ve tedavinin akılcı ilaç kullanımı ilkeleri doğrultusunda yürütülmesi gerekmektedir.
Kaynaklar
1. Drucker DJ. Mechanisms of Action and Therapeutic Application of Glucagon-like Peptide-1. Cell Metab. 2018 Apr 3;27(4):740-756.
2. Liu QK. Mechanisms of action and therapeutic applications of GLP-1 and dual GIP/GLP-1 receptor agonists. Front Endocrinol (Lausanne). 2024 Jul 24;15:1431292.
3. Stefater-Richards MA, Jhe G, Zhang YJ. GLP-1 Receptor Agonists in Pediatric and Adolescent Obesity. Pediatrics. 2025 Apr 1;155(4):e2024068119.
4. Wang JY, Wang QW, Yang XY, Yang W, Li DR, Jin JY, Zhang HC, Zhang XF. GLP-1 receptor agonists for the treatment of obesity: Role as a promising approach. Front Endocrinol (Lausanne). 2023 Feb 1;14:1085799.
5. Silverii GA, Marinelli C, Bettarini C, Del Vescovo GG, Monami M, Mannucci E. GLP-1 receptor agonists and the risk for cancer: A meta-analysis of randomized controlled trials. Diabetes Obes Metab. 2025 Aug;27(8):4454-4468.