M.Ö. 4. yy'a dayanan bir geçmiÅŸi olan deney hayvanları ile ilgili çalışmalar modern tıbbın ve teknolojinin geliÅŸmesiyle hız kazanmıştır. Sistematik deÄŸerlendirmeler, fizyolojik çalışmalar, hastalıkların patogenezi, ilaç ve aşı geliÅŸtirmeye kadar birçok konuda deney hayvanlarıyla ilgili çalışmalar mevcuttur. Artan deney hayvanları çalışmaları ise hayvanların da acı/aÄŸrı hissedebileceÄŸi ve bunun önemli olduÄŸu anlayışı Bentham ile ortaya çıkmıştır.
Ä°lerleyen yıllarda ABD ve Avrupa ülkeleri baÅŸta olmak üzere deney hayvanı üzerinde yapılan çalışmaları denetlemek için ilgili yasalar çıkarılmıştır. Ülkemizde ise HADMEK ve HADYEK aracılığıyla bilimsel amaçlarla kullanılan hayvanların refahı ve korunması güvence altına alınmıştır. Ayrıca son yıllarda ARRIVE Guideline yayınlanmış ve bu sayede deney hayvanı çalışmaları daha yakından takip edilebilmektedir.
- Çalışmaların amacı, kullanılmak zorunda olduÄŸumuz deney hayvanlarının refahını korumaktır.
- Hücre kültürü çalışmaları organizmadaki iletiÅŸimi ve diÄŸer etkileÅŸimleri tam olarak yansıtamamaktadır.
- 2D hücre kültürü, organs-on-chip, organoid gibi dokuyu taklit etme çalışmaları devam etmektedir.
- Ä°laç ve aşı geliÅŸtirme çalışmalarında preklinik aÅŸamada deney hayvanları kullanımı zorunluluÄŸu devam etmektedir.
Sonuç olarak; sistematik ve fizyolojik çalışmalar, hastalıkların patogenezi, ilaç ve aşı geliÅŸtirme çalışmalarında deney hayvanlarının kullanılması zorunludur. Tüm bilgiler ışığında geleceÄŸimiz için hayvan refahını ve etik yaklaşımları ön planda tuttuÄŸumuz çalışmalar devam edecektir.
Deney hayvanlarına en yakın yöntemlerden biri olan organoidler dahi deney hayvanlarını tam olarak taklit edememektedir. Bu nedenle araÅŸtırmalar, etik kurallar çerçevesinde hayvan refahı korunarak sürdürülmektedir.