Soru : Hangi araÅŸtırmalar için etik kurul onayı almak zorunludur?

Cevap : Etik kurul onayı, insan katılımcıların yer aldığı her türlü bilimsel çalışmada yasal ve akademik bir zorunluluktur.

Soru : Etik Kurul toplantılarının her ayın ilk haftasının ÇarÅŸamba günü olduÄŸu belirtilmiÅŸtir, baÅŸvurumun deÄŸerlendirilmesi için en geç kaç gün önce kurula ulaÅŸması gerekmektedir?

Cevap : Etik Kurul her ayın ilk haftası toplanmaktadır. Böylece bir önceki ayın son Cuma günü mesai bitimine kadar kurula belgelerin ulaÅŸmasını saÄŸlamanız, baÅŸvurunuzun toplantı gündemine alınması için önem taşır. Toplantı tarihinden üç gün öncesine kadar olan evraklar gündeme alınır. Sonraki baÅŸvurular bir sonraki toplantıda deÄŸerlendirilir. Ancak, Temmuz-Eylül aylarında kurulun salt çoÄŸunluÄŸu saÄŸlayamayıp-toplanamama ihtimali gözden ırak tutulmamalıdır.  

Soru : Başvuru dosyasında eksik evrak durumunda değerlendirme yapılır mı?

Cevap : BaÅŸvuru evraklarının tam ve doÄŸru bir ÅŸekilde hazırlanması gerekir, bu sorumluluk bavuru sahibine aittir. Eksik evraklı baÅŸvuru deÄŸerlendirmelerinin sonucunda BaÅŸvuru Dosyasındaki eksik evrakların tamamlanması talebiyle “yeniden baÅŸvuru kararı” tebliÄŸ edilir.

Soru : Başvuru formunda eksik doldurulan veya boş bırakılan kısımlar olduğunda ne olur?

Cevap : BaÅŸvuru Formu eksiksiz ve doÄŸru bir biçimde doldurulmalıdır. Bu sorumluluk baÅŸvuru sahibine aittir. Eksik doldurulan veya boÅŸ bırakılan form birimlerinin varlığı durumunda “yeniden baÅŸvuru kararı” tebliÄŸ edilir. BaÅŸvuru formundaki her öÄŸe elzem ve yerine getirlmesi zorunludur.

Soru : AraÅŸtırmanın uygulaması Türkçe dışında bir dili gerekli kılıyorsa onam formu ve sorular kısmı gibi katılımcılara yönelik belgeler nasıl düzenlenmelidir?

Cevap : Bu durumda ilgili formlar (onam formları, kurum izinleri, mülakat ve anket soruları gibi) Türkçe’nin yanı sıra Ä°ngilizce de hazırlanarak her ikisi BaÅŸvuru Dosyasına eklenmelidir.

Soru : Yeniden başvuru yaptığımda hangi belgeleri eklemeliyim (ilk başvurudaki belgeleri tekrar dosyaya eklemeli miyim)?

Cevap : Yeniden baÅŸvurular eksiklerin tamamlanması için talep edilir ve bu nedenle bütün evraklar yeniden, tam ve doÄŸru bir ÅŸekilde hazıranarak BaÅŸvuru dosyasına eklenmelidir.

Soru : Etik Kurul BaÅŸvuru Formunun farklı öÄŸeleri arasında verilen bilgilerde bir tutarsızlık varsa, örneÄŸin bir yerinde mülakat yapılacağı diÄŸerinde anket yapılacağı belirtilmiÅŸse, bu durumda ne olur?

Cevap : Bu durumda BaÅŸvuru Dosyasındaki tutarsızlıkların giderilerek yeniden baÅŸvuru yapılması ve bilimsel tasarım ve etik ilkelere uygunluÄŸun saÄŸlanması istenir ve bu durumunda “yeniden baÅŸvuru kararı” tebliÄŸ edilir.

Soru : Online anket uygulaması yapacağım, dosyama nasıl eklemeliyim?

Cevap : Bu durumda iki ÅŸey talep edilir: ilk olarak anket sorularının formu bütün halinde baÅŸvuru dosyasına eklenmelidir. Ikinci olarak online ankete katılım davet mektubu hazırlanarak onun içerisinde anketin linki verilmelidir; linkin üstündeki davet kısmında onam bilgilendirmesi eklenmiÅŸ olmalıdır.

Soru : AraÅŸtırmanın veri toplama süreci nasıl belirlenmelidir?

Cevap : Veri toplama baÅŸlama ve bitiÅŸ tarihleri, etik kurul izni alındıktan sonra olacak ÅŸekilde planlanmalı ilgili yer de (talep edildiÄŸi ÅŸekilde, Mayıs 2025 gibi etik kurul toplantı gündemine ait ay yazılmalıdır) belirtilmelidir. Veri toplama süreci etik kurul izni alınmadan baÅŸlatılamaz, baÅŸvuru formunda bu tür bir hata olması durumunda revizyon talep edilir. Projenin/AraÅŸtırmanın tahmini veri toplama dönemi için “baÅŸlangıç tarihi” yazılırken genellikle her ayın ilk haftası yapılan etik kurul toplantısı dikkate alınarak toplantı tarihinden sonraki bir tarih olarak yazılmalıdır.

Soru : BaÅŸvuru Formundaki konu, kapsam, amaç ve yöntem gibi bölümleri çok kısa bir ÅŸekide doldurmam sorun teÅŸkil eder mi?

Cevap : BaÅŸvurular araÅŸtırmanın yasal, bilimsel ve etik ilkelere uygunluÄŸunu deÄŸerlendirmeyi mümkün kılacak ÅŸekilde ve bütünlüklü yazılmalıdır. Aksi durumda yeniden baÅŸvuru gerekir. Bu nedenle çok kısa ve özet ifadelerden kaçınılmalı ve geniÅŸ bir özet ÅŸeklinde (en fazla 250 kelime) ve araÅŸtırma tasarımını tam olarak ortaya koymayı mümkün kılan bütün bilgilere yer verilmeli, bilimsel atıflarla yazılmalıdır. Atıf sıstemi olarak APA 7’nin kullanılması tavsiye edilmektedir. Kullanılan kaynaklar, yöntem kısmının içerisinde kaynakça baÅŸlığı altında verilmelidir.

Soru : Araştırma yapacağım kurum etik kurul izni olmadan kurum izni vermemektedir, bu durumda ne yapmalıyım?

Cevap : Milli EÄŸitim Bakanlığı gibi bazı kurumlar, açık kaynaklarda, yapılacak araÅŸtırma izni baÅŸvurularında etik kurul izni talep ettiklerini belirtmiÅŸtir. Bu durumda, baÅŸvuru dilekçesinde söz konusu kurumun talebi açıkça belirtilmelidir. Açık kaynaklarda olmayan ve bireysel baÅŸvuruda bu durum öÄŸrenilmiÅŸse, sizlere kurum tarafından verilen yazılı evrakı dilekçenize eklemeniz gerekmektedir.

Soru : BaÅŸkasının hazırladığı ölçeÄŸi kullanabilmem için sahibinden izin almam gerekli midir?

Cevap : BaÅŸkasının hazırladığı ölçek kullanımlarında ilke olarak sahibinin izni talep edilmektedir. KiÅŸiyle veya yasal temsilcileriyle iletiÅŸime geçilerek izin verildiÄŸine dair yazılı bir beyan alınarak BaÅŸvuru Dosyasına eklenmelidir. Fakat çok eski ve sahibine ya da mirasçılarına (kiÅŸi veya kurumlara) ulaşılması mümkün deÄŸilse, araÅŸtırma tasarımında ölçeÄŸin sahibine net referanslarla (ve açıklamalarla) yapılan bilgilendirmeler yeterli kabul edilecektir.

Soru : 18 yaşından küçük bireylerle çalışma yapacağım, yalnızca onları izni yeterli midir, ya da bulundukları kurumun izni yeterli midir?

Cevap : Hayır. Bu durumda, 18 yaşındak küçük bireyler için hem kendi onamları hem de yasal veli/vasi gibi kanuni temsilcilerinin onamları mutlaka alınmalıdır. Benzer ÅŸekilde boÅŸanmış ailerde yasal velinin onamı alınmalıdır. Bütün bunlar için ayrı ayrı aydınlatılmış onam formu hazırlanmalıdır. Ayrıca eÄŸer çalışma okul gibi bir kurumda yapılacaksa kurum izni de ayrıca alınmalıdır.

Soru : BaÅŸvuru formunda belirtilen hassas (çocuk, hamile, yaÅŸlı, özel gereksinimli bireyler...) ve dezavatajlı gruplar (göçmen, suça karışmış, devlet koruması altındaki bireyler…) ile ilgili talep edilen iÅŸlemde ne tür süreç olmalıdır?

Cevap : Bu durumda öncelikle hassas ve dezavantajlı bireylerin aydınlatılmış onam formu için yasal temsilcilerinden gerekli iznin alınmasını saÄŸlayan bir “aydınlatılmış onam formu” hazırlanmalıdır. Öte yandan bu gruplarla yapılacak çalışmada, veri toplama süreçlerinin ve sonrasının taşıdığı olası riskler tanımlanmalı ve ne tür tedbirlerin alındığı açıkça anlatılmalıdır. Bu grupları örselemekten kaçınılmalı ve süreçte özenli davranılmalıdır.

Soru : 2209-A TÜBÄ°TAK projemiz kabul edildi. Bölüme baÅŸvuru için dilekçeyi kim vermelidir?

Cevap : Bu durumda dilekçe araÅŸtırma yürütücüsü tarafından bölüme verilir. Dilekçede danışman hocanızın ve diÄŸer araÅŸtırmacıların isimlerini zikrettikten sonra yürütücü olarak imzalamanız gerekmektedir. Öte yandan Etik Kurul BaÅŸvuru Formu doldurulurken aynı ÅŸekilde bütün isimlere yer verilmelidir.

Soru : Aynı anda iki veya daha fazla araÅŸtırma yapmak istiyorum. Hepsi anket olsa, örneÄŸin, tek bir BaÅŸvuru formu doldurmam yeterli midir?

Cevap : Hayır. Her bir araÅŸtırma için ayrı BaÅŸvuru Formu hazırlanmalıdır. Her bir araÅŸtırma için  ayrı bir Etik Kurul BaÅŸvuru Dosyası hazırlanmalıdır.

Soru : Talep edilen belgeler içinde kabul almış TÜBÄ°TAK proje baÅŸvuru formu da bulunmaktadır; bu formda araÅŸtırmamın bilgileri bulunduÄŸu için BaÅŸvuru Formunun ilgili kısımlarını boÅŸ bıraksam olur mu?

Cevap : Hayır. BaÅŸvuru formunda istenen bilgiler tam ve doÄŸru bir ÅŸekilde verilmelidir; formun her öÄŸesi doldurulmalıdır. BaÅŸvurunuz öncelikle bu form üzerinden deÄŸerlendirilecektir. Proje metninin talebi, tutarlılık gibi ilkeler içindir.

Soru : Hazırlamış olduğum onam formlarını araştırmayı yaptıktan sonra doldurulmuş hallerini size ibraz etmem gerekiyor mu?

Cevap : Hayır. Normal koÅŸularda, Kurul olarak incelediÄŸimiz onam formları gibi belgeleri doldurduktan sonra Kurulumuza ibraz etmeniz gerekmemektedir. AraÅŸtırma süreci baÅŸladıktan sonra sürecin bilimsel ve etik sorumluluÄŸu araÅŸtırmayı yöneten ve gerçekleÅŸtiren kiÅŸilere aittir.

Soru : Kuruldan yeniden baÅŸvru kararı ve düzelti talepleri geldi, fakat ben düzeltileri yapmadan yeniden aynı formlarla baÅŸvuru yaparsam ne olur?

Cevap : Kurul bu durumda -eksiklerde temmerüdde- baÅŸvurunuzun reddine karar verecektir. Talep edilen revizyonlar yasal, bilimsel ve etik ilkelerin saÄŸlanması için elzemdir; saÄŸlanmadıklarında aynı çalışma için yeniden baÅŸvuru imkanı ortadan kaldırılmış olacağı için reddine karar verilecektir.