KTÜ Farabi Hastanesi Çocuk Ergen Ruh SaÄŸlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Samiye Çilem BÄ°LGÄ°NER liseye ve üniversiteye giriÅŸ sınavı sonrası gençlerin psikolojisi hakkında önemli tespit, uyarı ve önerilerde bulundu.

Artık Sınav Geride Kaldı. Geriye Bakmadan Yola Devam Etmeli

YoÄŸun ve yorucu bir eÄŸitim-öÄŸretim döneminin sonunda lise ve üniversite giriÅŸ sınavlarına katılmış olan tüm gençlerimize geçmiÅŸ olsun diyorum. Yıl boyunca göstermiÅŸ olduÄŸunuz gayret ve kararlılıkla tamamladığınız sınav süreci için hepinizi kutlarım. Sonuç her ne olursa olsun deÄŸiÅŸmeyecek olan tek gerçek artık sınavın bitmiÅŸ ve geçmiÅŸte kalmış olduÄŸudur. Åžimdiki zaman, bu gerçeÄŸi aklımızdan hiç çıkarmadan yola devam etme vaktidir. Bu sebeple hepinize ÅŸimdiki zamanın keyfini çıkarabildiÄŸiniz keyifli bir tatil diliyorum.

Sınav Sonrası Olumsuz DüÅŸünceler, Duygular ve Davranışlar Görülebilir

Ancak bazı gençlerimiz için sınav süreci zihinsel olarak tamamlanamayabilmektedir. Bu gençler, geçmiÅŸ ve gelecek sarmalında sıkışıp kalabilmektedir. Zihinlerinde sürekli olarak “Daha çok çalışmalıydım.” “Süremi daha iyi kullanmalıydım.” “Önce matematikten baÅŸlamalıydım.” ya da “Annem, babam benim için o kadar uÄŸraÅŸtı, hepsi boÅŸa gitti.” gibi geçmiÅŸe dönük olumsuz yargılayıcı düÅŸüncelerin yanında “Ä°stediÄŸim sonucu alamayacağım.” “Bütün arkadaÅŸlarım iyi yerlere yerleÅŸecek.” “Ä°stediÄŸim okula gidemeyeceÄŸim ve eÄŸitim hayatım bitecek.” gibi geleceÄŸe dönük olumsuz düÅŸünceler dönüp durur. Hatta bazı gençler daha da ileri gidip “BaÅŸarıyı hak etmiyorsun.” “Hiçbir zaman baÅŸarılı olamayacaksın.” gibi son derece genelleyici olumsuz düÅŸünceler içinde kaybolup gider. DüÅŸüncelerimiz duygularımızı, duygularımız ise davranışlarımızı harekete geçiren temel yapı taÅŸlarıdır. Sınav sonrası bu tür olumsuz düÅŸüncelerin beraberinde “mutsuzluk, hayal kırıklığı, endiÅŸe, suçluluk ve karamsarlık” gibi olumsuz duyguları getirmesi olaÄŸandır. Oysa bu tür olumsuz duygular ile ilk defa tanışmıyoruz. Biliyoruz ki bu duygular da diÄŸerleri gibi gelir, yükselir ve bizi terk eder. EÄŸer olumsuz duygularımızı gözlemleyen bir bakış açısına sahip olursak onlar ile aramıza bir mesafe koyabiliriz. Aksi halde olumsuz duygulara kapılmak, bedenin kontrolünü de ele geçirecektir. ÖrneÄŸin sınav sonrasında “odadan çıkmama, yakın arkadaÅŸlar ile görüÅŸmeme, aile yemeklerine katılmama, az konuÅŸma ya da aÄŸlama atakları” gibi davranışlar tetiklenebilmektedir. Oysa mutsuzluk ya da hayal kırıklığı sadece bu ana ait bir deneyimdir. Ona teslim olmak veya istediÄŸiniz yanıtı oluÅŸturmak ise sizin tercihinizdir.

Elbette her gencin olumsuz yaÅŸantılara verdiÄŸi duygusal yanıtlar, kendi dayanıklılığı ve sosyal destek mekanizmalarına göre deÄŸiÅŸkenlik gösterebilmektedir. Gençleri ruhsal açıdan saÄŸlam kılmanın yollarından biri ise anda kalabilmeyi onlara öÄŸretmektir.

Zihnimizin Frenine Basıp Bedenimizi Sakinleştirelim

Anda kalma hem bedenen hem de zihnen ÅŸu anda olabilmeyi temsil eder. Bizim için deÄŸerli olan anların ardından bir süre zihnimizin o anda kalması ya da zihinsel sahnemizde tekrar tekrar o anın oynatılması normaldir. Ancak bu zihinsel meÅŸguliyet yaÅŸantımızı tümüyle ele geçirmeye baÅŸlarsa iÅŸlerin yolunda gitmediÄŸini söyleyebiliriz. GeçmiÅŸ ya da geleceÄŸe ait zorlayıcı düÅŸünceler ile dolu bir zihin tıpkı sis basmış bir yol gibidir. Araba hareket halindeyken yola sis basması halinde nasıl ki arabayı yavaÅŸlatıp dikkatli bir biçimde yola devam ediyorsak yani arabayı durdurup sisin kalkmasını beklemiyorsak bu tür düÅŸünce sislenmesi halinde de yapmamız gereken zihinsel frenimizi devreye sokmaktır. Zihnimizin frenine basıp bedenimizi sakinleÅŸtirebilmek ve “ÅŸimdiki anda” kalabilmek için en iyi yardımcımız nefesimizdir. Çünkü nefesimiz her an yanımızdadır. Nefes, beden ile zihni birbirine baÄŸlayan bir mekanizma iÅŸlevi görür. Beden ile yeniden baÄŸlantı kurmak, kendi davranışlarımızı denetleyebilmek için oldukça önemlidir. Derin bir nefes alarak saÄŸladığımız yavaÅŸlama, ÅŸimdiki zamanda olanları ve hayatımızı anlamlı kılan ÅŸeyleri daha net gözlemlememize ve bu doÄŸrultuda harekete geçmemize izin verir. Dahası zihnimiz berraklaÅŸması ÅŸimdiki zamanı birçok farklı bakış açısı ile görmemizi ve yorumlamamızı mümkün kılar. ÖrneÄŸin; sınav sonrasında ÅŸimdiye odaklanabilmek, “Sınavı tamamlayacak kadar cesur davrandım.”, “Çalıştığım her ÅŸeyi iyice öÄŸrenmiÅŸim.”, “Åžimdiye kadar öÄŸrendiklerim benimdir, yeni bilgiler öÄŸrenmek için zamanım var.” ya da “Odadan çıkmadığım için herkes üzgün, beni mutlu etmeye çalışıyorlar.” gibi düÅŸünceler doÄŸurabilir. Sonuç olarak düÅŸünce sislenmesi sırasında bu düÅŸüncelerden kaçmaya ya da onlara direnmeye çalışmak sadece zaman kaybına yol açacaktır. Bu düÅŸüncelere uzaktan bakabilmeyi baÅŸarmak ise bakış açısını deÄŸiÅŸtirecektir.

Acı Veren Şeyleri Geride Bırakalım

Hadi ÅŸimdi acı veren duygu ve düÅŸüncelerle mücadele etmek yerine onlara bir adım geriden bakmaya çalışalım. Nefesine odaklan, ÅŸimdi derin bir nefes al ve bu sırada 4 e kadar say, ÅŸimdi nefesinle kal ve 7 ye kadar say, ÅŸimdi de nefesinin yavaÅŸça ciÄŸerlerinden dışarıya akıp gitmesine izin ver, bu sırada ise 8 e kadar say. Bu alıştırma, acı veren düÅŸüncelerden kaçma ya da bir dikkat dağıtma alıştırması deÄŸildir. Sadece daha önce hiç düÅŸünmeden yapılan bir rutinin (nefes alışveriÅŸi) farkındalıkla yapılması yoluyla bedeni dizginlemeye ve bireyi sakince ÅŸu anı gözlemlemeye çekmeye yardımcı bir alıştırmadır. EÄŸer davranışlarınızın kontrolünün düÅŸüncelerinize ve duygularınızı teslim olduÄŸunu düÅŸünüyorsanız profesyonel bir yardıma ihtiyacınız olabilir. Ruhsal yardım ancak gönüllülük ile olur…

Bakım Verenlerin Dikkatine!

Sınavlara yüklenen anlam ve sınav günü yaÅŸananlar gencin düÅŸünce sistemini ve buna baÄŸlı olarak duygu ve davranışlarını ele geçirebilir. Bu durumda genç dışarıdan gelen tüm yardımlara kapılarını kapatabilir. Kendi kendine yetmek isteyebilir. Unutmamak gerekir ki ruhsal yardım gönüllülük ister. Bazı gençler kendine yardım edemeyecek kadar bitkin ve zihinsel olarak dağılmış olabilmektedir. ÇocuÄŸunuzun sınav sonrasında olumsuz duyguları ile baÅŸ etmekte güçlük çektiÄŸini düÅŸünüyorsanız onu profesyonel bir destek alması konusunda gönüllendirin.