Dünya nüfusu içerisinde yaÅŸlı nüfusunun arttığı günümüzde orta ve ileri yaÅŸta görülme sıklığı yüksek olan Parkinson hastalığının farkındalık günü 11 Nisan olarak belirlenmiÅŸtir. Bu özel durum için, 11 Nisan tarihinin seçilme nedeni hastalığı ilk kez 1817 yılında tanımlayan Ä°ngiliz hekimi ve bilim adamı James Parkinson’nun doÄŸum günü olması. KTÜ Farabi Hastanesi Nöroloji Uzmanı Doç. Dr. Vildan AltunayoÄŸlu ÇAKMAK Parkinson hastalığı ile ilgili önemli bilgiler paylaÅŸtı.

Parkinson Hastalığının Belirtileri nelerdir?

Geçen yüz yıllar içinde, hareketlerde yavaÅŸlama ve istirahathalinde titreme bulgularının Parkinson hastalığının temel iki klinik bulguları olduÄŸu gerçeÄŸi deÄŸiÅŸmediÄŸi gibi bu temel bulgular ile iliÅŸkili yeni birçok gerçek ortaya çıkmıştır. Artık biliniyor ki Parkinson hastalığı dopamin adlı bir proteini üreten sinirlerin hasar görmesi, azalması ve sonunda kaybolması nedeniyle geliÅŸir. Dopamin, beyinde sinirler arasında haberleÅŸmeyi saÄŸlayan protein olup, hareket üzerine düzenleyici etkisi vardır. Bu nedenle dopamin eksikliÄŸinde hareket zorlaşır ve istemsiz gereksiz olan hareketlerin engellenmesi güçleÅŸir. Hastalar bu durumu hareketlerde yavaÅŸlama, etkilenen uzuvlarını kullanmada zorluk ve istirahat halinde olan titreme ile yaÅŸarlar. Dopaminin beyinde hareket dışında duygudurum, motivasyon, uyanıklık ve aÄŸrı üzerine de etkisi olması nedeniyle dopamin yetersiz olduÄŸunda hastalarda, depresyona yatkınlık, gerginlik, uykusuzluk ya da aşırı uyku, nedeni tespit edilemeyen aÄŸrılı durumlar gibi hareketle ilgili olmayan bulgular da görülebilir. 

Ne kadar yaygın?

Parkinson hastalığı yaklaşık 10% oranında ailevi olup genetik geçiÅŸ gösterir.  65 yaÅŸ üzerinde 1% sıklığında görülür. YaÅŸ ilerledikçe Parkinson hastalığının sıklığı artar. 40 yaşının altında nadir görülür ve bu yaÅŸ grubundaki olguların çoÄŸu ailevi özellik gösterir. Herkes Parkinson hastası olabilir fakat erkeklerde kadınlara göre, böcek ilaçları gibi kimyevi maruziyeti olanlarda olmayanlara göre ve kafa yaralanması olan kiÅŸilerde olmayanlara göre daha sık görülür. Ä°lerleyici bir hastalıktır. Ä°leri yaÅŸta önemli bir sakatlık nedenidir. Hastalığın ÅŸiddeti kiÅŸiden kiÅŸiye deÄŸiÅŸmekle birlikte bazı ailevi olgularda ve bazı özel genetik bozukluklarında daha ağır seyretmektedir. Hastalığı önlemek için yapabileceklerimiz sınırlı olmakla birlikte düzenli olarak orta-ağır egzersiz yapanlarda, Akdeniz tipi beslenme yani zeytinyağı sebze ağırlıklı diyet alışkanlığı olanlar ile çay, kahve tüketenlerde daha az görülür.

Tedavisi Nedir?

Parkinson hastalığının tedavisi, eksik olan molekül olan dopaminin yerine konma tedavisi ÅŸeklinde yapılır. Yani üretilemeyen dopamin dışarıdan saÄŸlanır. Dopamin ağızdan alındığında beyne geçemediÄŸinden Levodopa olarak adlandırılan öncü molekül tedavide kullanılır. 1960’larda ilaç olarak kullanılmaya baÅŸlandığı zamandan günümüze kadar Levodopa’dan daha etkili bir Parkinson ilacı bulunamadı. Gün içinde sık aralıklarla alınması ve yan etki olarak yıllar içinde sallanma kıvrılma kasılma ÅŸeklinde istemsiz hareketlere neden olması Levodopa tedavisinin en önemli sorunlar. Bunları gidermek için 1970’li yıllarda dopamin benzeri moleküller geliÅŸtirilmiÅŸ ve tedavide kullanılmaya baÅŸlanılmış ve son 20 yıl içinde de eklenen uzun etkili ilaçlar ile kullanımları yaygınlaÅŸtı. Ä°lerleyici bir hastalık olan Parkinson hastalığında ağızdan ilaç alımı ile olan tedavi yetersiz kaldığında veya yan etki geliÅŸtiÄŸinde, tedavi cihaz destekli tedaviler ile desteklenebilmekte. 

Hastalığın seyrini deÄŸiÅŸtirebilecek, ilerleyen hasarı durdurabilecek tedaviler Parkinson Hastalığı için henüz mümkün deÄŸil.  Fakatbirçok ülkede sinir bilimi ile ilgili birçok araÅŸtırma merkezinde,Parkinson hastalığına neden olan mekanizmaları tespit etmek ve bu mekanizmaları düzeltebilecek ilaçları geliÅŸtirmek üzere çok ciddi, yüksek kalitede çalışmalar yürütülmekte ve adım adım elde edilen veriler gelecekle ilgili umutlarımızı artırmakta.

Aile Çevresi ve ArkadaÅŸ DesteÄŸi Önemli

200 yıl önce tanımlanan, belirtileri ancak 80 yıldır tedavi edilebilen Parkinson hastalığının toplum içinde bilinirliÄŸini artırmanın hastalık endiÅŸelerimizi azaltacağına inanıyorum. Hekim, aile yakını, arkadaÅŸ olarak her birimizin Parkinson hastalarımıza vereceÄŸi maddi manevi desteÄŸin ve hastalarımızın Parkinson hastalığı ile ilgili yürütülen çalışmalara vereceÄŸi katkının ise deÄŸeri ölçülemez.