Sigarayla arkadaşlık, ölümle sonuçlanır

Dünyada halen her yıl 8 milyona yakın kişi sadece sigara içtiği için ölmektedir. Bu, aramızdan her 4-5 saniyede bir kişinin sigaraya kurban gittiği anlamına gelmektedir. Her iki ile dört erkek kişi ölümünden biri sigaradan kaynaklanmaktadır. Türkiye'de ise sigaradan dolayı yılda 120.000 kişinin öldüğü hesaplanmaktadır. Bu sayı, trafik kazaları, yangınlar, cinayetler, AIDS, alkol, kokain, eroin ve intiharlara bağlı ölümlerin toplamından fazladır. Sigara, küresel olarak en öldürücü salgın hastalıktır. Tüm “zamansız ölümlerin” %20'si sigaraya bağlıdır. Sigara içenlerde kanserden ölüm oranı içmeyenlere oranla 15-25 kat daha yüksektir. İçilen her sigaranın ömürden 12 dakika çaldığı hesaplanmıştır. Sigara içenlerde ölüm hızı, içmeyenlere oranla iki kat daha fazladır. Sigara içenler içmeyenlere göre ortalama 15 yıl daha erken ölmektedirler.

Unutmayın, sigarayı kendinize dost edinmeniz, onun size dost olduğu anlamına gelmez. Günün birinde, hiç ummadığınız bir şekilde, yıllardır yanı başınızdan ayırmadığınız bu “sözde dosttan” bir darbe yiyebilirsiniz. Gerçeği o gün tüm çıplaklığıyla görür ve derin pişmanlık duyarsınız. Ancak bunun, o zaman size pek faydası olmayabilir. Gelin, bugünden gerçekleri görüp, gerekeni yapın.

Sigara sadece erken ölümlere yol açmakla kalmayıp, öldürmeden de kendisini sevenleri süründürmektedir. Kişinin yaşam kalitesini önemli ölçüde bozan, hareket kapasitesini çok sınırlayan, günlük gereksinimlerini karşılayamayacak hale getiren; başkalarının destek ve bakımına muhtaç eden birçok süreğen (müzmin) hastalığa yakalanmak, sigara içenleri bekleyen akıbettir. Sigara, akciğer, kalp ve beyin damar sistemi hastalıklarından kanserlere kadar, tüm dünyada en sık görülen, en fazla öldüren, en çok sakat bırakan ve en yüksek tedavi maliyetlerine yol açan 60 civarında hastalığın nedenidir. Sigaraya bağlı hastalıklar, aynı zamanda sigara içmeme nedenlerini oluşturmaktadır. Evet sigaranın size bir keyif verdiği doğrudur. Ancak, sigaradan alınan haz, fizyolojik bir ihtiyacın giderilmesinden elde edilen haz gibi değildir. Bu bir şartlanmadır. Gerçekte hiç gereksiniminiz olmayan bir maddeye kendi kendinizi uzun zorlamalar sonrasında bağımlı hale getirirsiniz. Sigaraya ilk başladığınız günü düşünün. Etrafınızdakilerin zoruyla içinize çektiğiniz ilk dumana karşı vücudunuzun nasıl isyan ettiğini, nasıl öksürdüğünüzü, tıkandığınızı, başınızın nasıl döndüğünü hatırlayın. Size tiksinti veren bir madde, bugün keyif verici hale gelmişse, bu bir şartlanmanın sonucudur. Eğer siz dilerseniz, bunu değiştirebilirsiniz. Çünkü bu şartlanmayı zaten siz oluşturdunuz. Onun yerine bir başka objeyi koyabilirsiniz. Aynı hazzı, aynı keyfi başka türlü, hiç sigara kullanmadan da alabilirsiniz, bu tamamen sizin elinizde. Sigarayı, isterseniz bırakabilirsiniz. Buna inanın. Yakın çevrenizi gözden geçirin, yıllarca sigara içip şu anda terk etmiş onlarca kişiyi hemen sayabilirsiniz. 1970-1990 yılları arasında düzenlenen kampanyalar sırasında, sadece ABD’de 50 milyon kişinin sigarayı bıraktığını biliyor musunuz? Bu kadar kişinin başarabildiği bir işi, sizin yapamamanız için hiçbir gerekçe olamaz. Başaramıyorsanız, Sigarayı Bırakma Polikliniğimize başvurun, size yardımcı olalım.

Hekim desteği almaksızın kendi başına sigarayı bırakmak isteyenlere şunları öneriyoruz: Zamanlamayı iyi yapın. Tatile veya herhangi bir nedenle seyahate gitmek gibi, rutin yaşamınızdan ve arkadaş çevrenizden uzaklaşmanız gereken olaylar ile ödül alma, terfi etme, çocuğunuzun olması, iş başarısı gibi kendinizi daha güçlü hissettiğiniz dönemler bir fırsat olabilir. Sigarayı bıraktığınızı herkese açıklayıp, onların desteğini alın. Sizde sigara içme arzusu uyandıran iş, davranış ve durumlardan uzak kalmaya çalışın. Örneğin kahvehaneye, içkili yerlere gitmez olun. Bir süre çay-kahve yerine soğuk içecekler deneyin. Boş kalmayın, kendinize hobi ya da meşguliyet bulun, spora zaman ayırın. Sakız, yeşil sebzeler, havuç vb. objelerle sigara arayışınızı engelleyebilir; anahtarlık, kalem gibi küçük oyuncaklarla ellerinizi meşgul edebilirsiniz. Sigaraya ayırdığınız kaynakla kendinizi ya da sevdiklerinizi ödüllendirecek sürprizler yapın. Sigara içen arkadaşlarınızdan bir süre uzak kalın. Başkaları tarafından sigara teklif edildiğinde reddetme hakkınızı kullanın. “Hayır” deme özgüvenine sahip olun. Başkalarına göre değil, kendi doğrularınıza göre yaşayın. Kendinize saygılı olun. Hiç kimse için hayatınızı riske atmak zorunda değilsiniz. Sigara içme arzusu geldiğinde, bırakma nedenlerinizi tek tek hatırlayın, kalkıp dolaşın, dış ortama çıkıp yürüyün, birkaç kez yavaş ve derin nefes alıp verin. Asla “bir taneden bir şey olmaz” demeyin.

Sigarayı bırakamayacak kişi yoktur, bırakamayacağını düşünen kişi vardır, isteyen herkes sigarayı bırakabilir.

Sigarayı bırakmada en önemli belirleyici faktör: kişinin zihinsel olarak kararlılık derecesidir.  Çok ağır sigara içicileri bile, zihinsel olarak yeterli düzeyde kararlılığa sahip olduklarında aniden sigarayı bırakabilmekte ve bir daha asla sigarayı aramamaktadırlar. Örneğin Ramazan ayında sigara içenlerin çoğu gün boyu 16-17 saat sigara içmeden durmakta ve ilginç olarak akıllarına hiç sigara gelmemekte ve hiç sigara içme arzusu da duymamaktadırlar. Bu tümüyle zihinsel kurguya bağlıdır. Yani kişi adeta bir saat gibi kendisini kurmakta ve “Ben akşam iftar saatine kadar sigara içmeyeceğim” diyerek o saate kadar sigarayı unutmaktadır. Ancak iftardan sonra sigara içme isteği duymaktadırlar. Başka günlerde birkaç saat sigara içmeden duramayan tiryakiler, Ramazan’da 17 saat sigarayı akıllarına bile getirmemektedirler. Bu durum sigara içenleri, sigarayı bırakma konusunda cesaretlendirmelidir. “Ben sigarasız yapamam” diye düşünen tiryakiler Ramazan’da gün boyu sigarasız pekâlâ yapabilmektedirler. Demek ki, sigarayı bırakamayacağı yönündeki bu olumsuz düşünce asılsız bir batıl inançtan ibarettir. İsteyen herkes sigarayı kolayca bırakabilir ve sigara içmeden tamamen normal ve sağlıklı bir hayat yaşayabilir.

Sigarayı bırakmak için ne erken ne de geç kaldınız; sigarayı bırakmanın tam zamanı. Hastanemizde yaklaşık 21 yıldır sigarayı bırakmak isteyen hastalarımıza hem davranışsal terapi hem de ilaç tedavisi sağlamaktayız.  Sigarayı bırakmayı düşünüyorsanız Hastanemiz Sigara Bırakma Polikliniği size yardımcı olabilir. Telefonla kolayca randevu alabilirsiniz. Ayrıca ‘Alo 171 Sigara Bırakma Danışma Hattı’ndan da destek alabilirsiniz.

Prof. Dr. Tevfik ÖZLÜ

Sağlık Bakanlığı Koronavirüs Bilim Kurulu Üyesi

KTÜ Farabi Hastanesi Göğüs Hastalıkları AD Öğretim Üyesi