\chapter{SONUÇLAR}
\label{ch:sonuclar}

Bu tez kapsamında, diş taşı temizliği prosedürünü öğretmeye yönelik DentClear VR simülasyon sistemi; Mixed Reality yaklaşımının teknik kısıtlarının sistematik analizini, VR tabanlı mimariye geçişin mühendislik gerekçelerini ve nihai sistemin tasarım, geliştirme ile doğrulama süreçlerini kapsamlı biçimde ortaya koymaktadır.

\section{Sistem Performansı}
\label{sec:sistem_performans}

\subsection{Render ve Gecikme Performansı}
\label{subsec:fps_gecikme}

HTC Vive Focus üzerinde gerçekleştirilen performans testlerinde simülasyon, tüm interaktif sahnelerin aktif olduğu koşulda kararlı bir render performansı sergilemiştir. Ortalama kare hızı 68~FPS olarak ölçülmüş; bu değer, VR hastalığı eşiği olarak kabul edilen 60~FPS değerinin üzerinde kalmaktadır. Tracker'dan Unity Transform sistemine veri aktarım gecikmesi ise ortalama 8--12~ms aralığında ölçülmüştür.

Sistem performans metrikleri Tablo~\ref{tab:perf}'de sunulmaktadır.

\begin{ktufbeteztable}
    {DentClear simülasyon sistem performans metrikleri}
    {tab:perf}
    {p{5.5cm}p{3cm}p{3cm}p{1.5cm}}
    {Ölçüm Parametresi & Ortalama & Standart Sapma & Birim}
    {Tablo \thetable'in devamı}
    {c}
    \hline
    Ortalama FPS & 68 & $\pm$3,2 & FPS \\
    \hline
    Tracker veri aktarım gecikmesi & 10 & $\pm$1,8 & ms \\
    \hline
    Collision detection süresi & 0,8 & $\pm$0,2 & ms \\
    \hline
    Tekstür geçiş güncelleme süresi & 1,2 & $\pm$0,3 & ms \\
    \hline
    Sahne yükleme süresi & 4,2 & $\pm$0,4 & s \\
    \hline
    GPU kullanımı & 72 & $\pm$5,1 & \% \\
    \hline
    RAM kullanımı & 2,8 & $\pm$0,2 & GB \\
    \hline
\end{ktufbeteztable}

\subsection{Tracker Konumsal Doğruluğu}
\label{subsec:tracker_dogruluk}

Tracker doğruluğu, kontrollü statik ve dinamik test koşullarında değerlendirilmiştir. Statik pozisyonlarda ortalama konumsal hata $\pm$1,2~mm, anlık rotasyonel hata ise $\pm$0,7° olarak ölçülmüştür. Bu değerler; MR yaklaşımında gözlemlenen $\pm$8~mm pozisyonel drift ile kıyaslandığında, VR tabanlı mimarinin tracking stabilitesi açısından belirgin üstünlüğü sayısal olarak ortaya konulmaktadır.

\section{Mimari Geçiş Sürecinin Teknik Doğrulanması}
\label{sec:gecis_dogrulama}

Mixed Reality yaklaşımında belgelenen teknik sorunlar ile VR tabanlı mimaride elde edilen ölçüm sonuçları karşılaştırıldığında, mimari geçiş kararının teknik geçerliliği aşağıdaki bulgularla doğrulanmaktadır:

\begin{enumerate}
    \item \textbf{Tracking Stabilitesi:} MR sisteminde gözlemlenen $\pm$8~mm pozisyonel drift, VR sisteminde $\pm$1,2~mm'ye gerilemiştir; bu iyileşme \%85 oranında bir stabilite artışına karşılık gelmektedir.
    \item \textbf{Senkronizasyon:} MR sisteminde iki tracker arasında 3--7~ms gecikme farkından kaynaklanan jitter problemi, VR mimarisinde Unity'nin tek frame döngüsü içinde eşzamanlı transform güncellemesiyle tamamen ortadan kaldırılmıştır.
    \item \textbf{Ergonomi:} Scaler tracker montajının oluşturduğu ağırlık artışı sorunu, sanal scaler modeli kullanımıyla köklü biçimde çözülmüştür.
\end{enumerate}

\section{Kullanıcı Değerlendirmesi}
\label{sec:kullanici}

\subsection{Katılımcılar ve Prosedür}
\label{subsec:katilimcilar}

Kullanıcı değerlendirmesine diş hekimliği ve ağız diş sağlığı programı öğrencileri dahil edilmiştir. Toplam 20 katılımcı ($n=20$; 12 kadın, 8 erkek; yaş ortalaması $22{,}3 \pm 1{,}7$) çalışmaya katılmıştır. Her katılımcıya 5 dakikalık oryantasyon sunulduktan sonra serbest pratik modu (5~dk) ve değerlendirme modu (10~dk) uygulanmıştır.

\subsection{Temizleme Performans Sonuçları}
\label{subsec:temizleme}

\begin{ktufbeteztable}
    {Kullanıcı değerlendirme modu temizleme performans sonuçları}
    {tab:temizleme}
    {p{5.5cm}p{3cm}p{3cm}}
    {Performans Metriği & Ortalama (\%) & Std.\ Sapma (\%)}
    {Tablo \thetable'in devamı}
    {c}
    \hline
    Toplam temizlenen yüzey oranı & 74,3 & 12,8 \\
    \hline
    Optimal açıda geçirilen temas süresi & 61,5 & 14,2 \\
    \hline
    Hatalı bölge temas oranı & 8,4 & 6,1 \\
    \hline
    Kompozit performans skoru & 69,1 & 11,4 \\
    \hline
\end{ktufbeteztable}

\subsection{Kullanılabilirlik ve Bilişsel Yük}
\label{subsec:sus_tlx}

SUS (Sistem Kullanılabilirlik Ölçeği) anketi ortalaması $76{,}2 \pm 8{,}4$ puan olarak hesaplanmış; bu değer ``İyi'' kabul edilebilirlik kategorisine karşılık gelmektedir \cite{brooke1996sus}. NASA-TLX genel iş yükü skoru 42,3/100 olup makul bilişsel yük düzeyini işaret etmektedir. Katılımcıların \%85'i simülasyonu ``gerçekçi'' veya ``oldukça gerçekçi'' olarak nitelendirmiş; \%90'ı sistemin dental eğitim müfredatına entegre edilmesi gerektiğini belirtmiştir.

\section{Genel Değerlendirme}
\label{sec:genel_degerl}

Çalışmadan elde edilen temel bulgular şu şekilde özetlenmektedir:

\begin{enumerate}
    \item \textbf{Mimari Geçiş Kararının Geçerliliği:} Mixed Reality yaklaşımında sistematik biçimde belgelenen teknik sorunlar --- tracking drift, sinyal çakışması, ergonomik uyumsuzluk --- VR tabanlı mimariyle köklü biçimde çözülmüştür.
    \item \textbf{Teknik Uygulanabilirlik:} HTC Vive Focus, tüm interaktif modüllerin aktif olduğu koşulda 68~FPS ve 10~ms gecikme ile kararlı çalışma sergilemiştir.
    \item \textbf{Eğitimsel Etkinlik:} \%74,3 ortalama temizleme başarısı ve SUS skoru 76,2 ile sistem, işlevsel bir eğitim deneyimi sunmaktadır.
    \item \textbf{Maliyet Etkinliği:} Standart tüketici VR donanımı kullanılarak kurumsal düzeyde dental eğitim simülatörü işlevselliği elde edilmiştir.
\end{enumerate}

\section{Bu Çalışmanın Özgün Yönleri}
\label{sec:ozgun_yonler}

Bu bölümde, çalışmanın mühendislik ve eğitim teknolojisi açısından literatüre sağladığı özgün katkılar, abartısız ve kanıta dayalı bir çerçevede ele alınmaktadır.

\subsection{Kanıta Dayalı Mimari Karar Süreci}
\label{subsec:ozgun_mimari}

Bu çalışmanın en belirgin özgün yönü; mimari kararın salt teorik bir kıyaslamaya değil, doğrudan uygulama ve kontrollü gözleme dayandırılmış olmasıdır. Mixed Reality yaklaşımı; tek tracker, çift tracker ve scaler tracker olmak üzere üç ayrı konfigürasyonda test edilmiş ve her iterasyondaki teknik yetersizlik ölçülmüştür. Elde edilen veriler --- $\pm$8~mm pozisyonel drift, 3--7~ms asenkronizasyon, tracker interference --- mimari pivot kararının gerekçesini doğrudan oluşturmaktadır.

Literatürde benzer çalışmaların çoğunlukla tek bir yaklaşımla sınırlı kaldığı göz önüne alındığında, bu çalışmada benimsenen \textit{iteratif değerlendirme ve kanıta dayalı mimari seçim} yaklaşımı, mühendislik metodolojisi açısından özgün bir katkı niteliği taşımaktadır.

\subsection{Prosedürel Simülasyon ile Görsel Simülasyon Arasındaki Ayrım}
\label{subsec:ozgun_prosedurel}

Dental VR simülatörlerine ilişkin literatürün önemli bir kesiminde görsel sunum ön plana çıkarken, eğitim sürecinin klinik doğruluğunu destekleyen prosedürel mekanikler ikincil kalmaktadır. DentClear sisteminde açı analizi ($\eta(\alpha)$), çerçeve düzeyinde güncellenen temizleme ilerlemesi ve dual-tip collision mekanizması; simülasyona salt görsel daldırıklığın ötesinde klinik protokol uyumlu bir prosedürel katman kazandırmaktadır.

Bu tasarım tercihi; ``\textit{görsel simülatör}'' ile ``\textit{prosedürel eğitim simülatörü}'' arasındaki mühendislik ayrımını somutlaştırmaktadır.

\subsection{Nesnel Performans İzleme Altyapısı}
\label{subsec:ozgun_analitik}

Geleneksel manneken tabanlı eğitimde öğrenci performansı büyük ölçüde öğretmen gözlemine bağlıdır ve standardize edilmiş nesnel ölçüt bulunmamaktadır. DentClear; her eğitim oturumunda temizlik yüzdesi ($S_{\text{temizlik}}$), açı doğruluk oranı ($S_{\text{açı}}$) ve kompozit skor ($S_{\text{kompozit}}$) gibi nesnel metrikleri otomatik olarak kayıt altına almaktadır.

Bu özellik; eğitim teknolojilerinde \textit{learning analytics} ilkelerinin diş hekimliği prosedürel eğitimiyle kesiştiği bir arayüz oluşturmaktadır ve ileriki klinik validasyon çalışmaları için ölçülebilir bir referans veri tabanı sağlamaktadır.

\subsection{Erişilebilir Donanım ile Teknik Yeterlilik Dengesi}
\label{subsec:ozgun_maliyet}

Ticari dental simülatörlerin (Moog Simodont, PerioSim) özelleşmiş haptik donanım gerektirmesi ve yüksek kurumsal maliyet bariyeri taşıması, bu sistemlerin yaygın benimsenmesini kısıtlamaktadır \cite{perry2015simulation}. Bu çalışmada geliştirilen mimari; standart tüketici sınıfı donanım üzerinde yazılım katmanı optimizasyonu yoluyla --- açı analizi, dinamik material blending, real-time collision --- benzer eğitimsel işlevselliği daha erişilebilir bir donanım çerçevesinde hayata geçirmiştir.

Bu yaklaşım; ``\textit{erişilebilirlik ile teknik yeterlilik arasındaki mühendislik dengesi}'' konusunda somut ve ölçülebilir bir uygulama örneği sunmaktadır. Sonuçlar, benzer kısıt profili taşıyan kurumlar için referans alınabilir bir mimari veri noktası oluşturmaktadır.
