Doktora Tezi Görüntüleme

Öğrenci: Şener CERYAN
Danışman: Prof. Dr. Fikret TARHAN
Anabilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği
Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
Tez Adı: HARŞİT GRANİTOYİDİ’NİN AYRIŞMASI, SINIFLANDIRILMASI, AYRIŞMANIN MÜHENDİSLİK ÖZELLİKLERİNE ETKİSİ
Tezin Türü: Doktora
Kabul Tarihi: 5/3/1999
Sayfa Sayısı: 300
Tez No: Dt232
Özet:

      Bu araştırmada, Harşit Granitoyidi’nde ayrışma ve ayrışmanın granitik kayaçların fiziko-mekanik özelliklerine etkisini belirlenmesi amaçlanmıştır. Bu amaçla Doğankent civarının 1/ 12500 ölçekli jeoloji, ayrışma ve eğim haritaları yapılmıştır. Ayrıca, Harşit Granitoyidi’nde ayrışmanın etkisini ayrıntılı araştırmak için 5 ayrışma profili seçilmiştir.

      Harşit Granitoyid’ini oluşturan minerallerdeki ayrışmanın mümkün gelişim şekli ve ayrışma ürünleri belirlenmiş ve granitik kayaçların ana oksit miktarlarının ayrışmayla değişimi ortaya konmuştur. CaO, Na2O, K2O ve MgO in önemli miktarlarda kimyasal yıkanmaya uğradığı, Al2O3, TiO2 , Fe2O3 ve toplam FeO nun büyük kısmının ayrışma ürünlerinde yer aldığı belirlenmiştir. Ateşte su kaybının ayrışmayla birlikte düzenli olarak artmaktadır. Ayrıca, granitik kayaçta kimyasal yıkanmaya uğrayan ve ayrışma ürünlerini oluşturan ana oksit miktarlarını ifade etmek için iki ayrı kimyasal ayrışma indeksi tanımlanmıştır. Kimyasal ayrışma indeksleri ile granitik malzemenin fiziko-mekanik özellikleri arasında ilişkiler ortaya konulmuştur.

      Ayrışmış kayaçların tanımlanması ve sınıflandırılması için, önceki yaklaşımların eleştirisine dayanan, yeni bir yaklaşım oluşturulmuş, bu yaklaşım ile Harşit Granitoyidi kaya malzemesi ve kütlesi için görsel ayrışma sınıflandırmaları yapılmıştır.

      Harşit Granitoyidi’nin indeks, mekanik ve elastik özelliklerinin ayrışmayla değişimi belirlenmiştir. İndeks özelliklerin ayrışmış granitik kayaçların tanımlanmasında, ayrışma sınıflandırmalarının oluşturulmasında ve mekanik ve elastik özelliklerin ayrışmayla değişiminin belirlenmesinde kullanılabileceği saptanmıştır.

      Kayacın ultrasonik dalga hızlarından ve suda dayanım indeksinden yararlanılarak, yeni bir yaklaşımla, sayısal ayrışma indeksi oluşturulmuştur. Geliştirilen sayısal ayrışma indeksi ile ayrışma dereceleri tanımlanabilmekte ve kaya malzemesinin mühendislik özelliklerinin ayrışmayla değişimi belirlenebilmektedir.

      Harşit Granitoyidi’nde ayırtlanan ayrışma zonları, Müller (1963) sınıflandırması, Jeomorfolojik Sınıflandırma, RMR sistemi ve Price (1993) puanlama sistemi ile değerlendirilmiştir. Ayrıca, ayrışma zonlarının deformasyon ve direnç özellikleri ampirik yöntemle hesaplanmıştır.

      Kaya kütlesi için, kaya malzemesinin tek eksenli basınç direnci ile çatlak ara uzaklığından yararlanılarak, arazide kolayca ve hızlıca uygulanabilen, kaya kütlesini farklı mühendislik özelliklerine göre ilk bölgelendirmede güvenilirlikle kullanılabilen sayısal ayrışma indeksi tanımlanmıştır.

      Erozyon için basit bir model oluşturulmuş, yamaçlardaki potansiyel aşınma miktarı yamaç eğimi ve yamaçtaki malzemenin suda dayanım indeksine bağlı olarak tanımlanmıştır.

      Anahtar Kelimeler: Granitik Kayaçlar, Ayrışma, Kimyasal Ayrışma İndeksleri, Ayrışmış Kayaçların Tanımlanması ve Sınıflandırılması, Kaya Malzemesi ve Kütlesinin Mühendislik Özellikleri, Erezyon