Doktora Tezi Görüntüleme

Öğrenci: Yük.Müh.Sadettin KORKMAZ
Danışman: Prof.Dr.Selahattin PELİN
Anabilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği
Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
Tez Adı: BOYABAT (SİNOP) KUZEYDOĞUSUNUN PETROL YÖNÜNDEN JEOLOJİK VE JEOKİMYASAL İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Kabul Tarihi: 1/12/1984
Sayfa Sayısı: 193
Tez No: Dt11
Özet:

      İnceleme alanının temelini Jura öncesi yaşlı Boyabat Metamorfitleri oluşturmaktadır.

      Bu temel üzerine uyumsuz olarak, kumtaşı, marn ve şeyllerden oluşan Liyas (?) yaşlı Akgöl Formasyonu gel-mektedir. Bu birim, kırmızı renkli çakıl taşlarından oluşan Alt-Orta Dogger yaşlı Bürnük Formasyonu ile kalın katmanlı ve masif karbonatlardan oluşan Bathoniyen-Kimmerisiyen yaşlı Akkaya Kireçtaşı tarafında uyumsuz o-larak üstlenir. Akkaya Kireçtaşının alt sınırı Bürnük Formasyonu ile uyumludur. Birimin üzerine ise uyumsuz olarak kumtaşı ve kumlu kireçtaşı ara katmanlı, gri, siyah renkli şeyl ve marnlardan oluşan alt Kretase yaşlı Çağ-layan Formasyonu gelmektedir.

      Bölgede, Santoniyen-Kampaniyen’de başlayan çökelme Alt Eosen’e kadar kesiksiz devam eder. Bu dönemde bölge sübsidan özelliktedir. Santoniyen-Kampaniyen yaşlı Kapanboğazı Formasyonu, kırmızı renkli, Globotrun-cana’lı mikritik kireçtaşlarından Alt Maastrihtiyen yaşlı Yemişliçay Formasyonu kumtaşı, marn ara katmanlı tüf ve tüfit ardalanmasından oluşmuştur. Yemişliçay Formasyonu yanal yönde lav, tüf ve aglomeralardan oluşan Çokran üyesine geçmektedir. Maasrihtiyen yaşlı Çankurtaran Formasyonu türbititik kumtaşı, marn, şeyl ve silt-taşı ardalanmasından Maasrihtiyen-Paleosen yaşlı Çaltu Formasyonu da beyaz renkli kireçtaşı ve marnlardan o-luşmaktadır. Kalın katmanlı ve masif kireçtaşlarından oluşan Maasrihtiyen-Paleosen yaşlı Pervanekaya Formas-yonu ise Boyabat Metamorfitlerinin açısal uyumsuzlukla örter. Üst Paleosen- İpresiyen yaşlı Ardıçlı Formasyonu da kırmızı renkli, kireçtaşı ara katmanlı marnlarla temsil edilmektedir.

      Lütesiyen yaşlı Bayamca kireçtaşının, inceleme alanı içindeki alt ve üst dokanakları faylıdır. Boyabat Metomorfitleri ile alttaki birimler üzerine açısal uyumsuzlukla gelen, Lütesiyen yaşlı Gökırmak Formasyonu, tabanda kanal dolguları içeren kalın katmanlı kumtaşları ile başlayıp, üste doğru olağan kumtaşı ve marn ardalanmasıyla son bulur.

      Çakıltaşı, çapraz katmanlı kumtaşı ve çamurtaşı ardalanmasından oluşanÜst Eosen yaşlı Bağlıca Formasyonu ve çakıltaşlarından oluşan Üst Eosen-Oligosen (?) yaşlı Sakızdağ Formasyonu, Boyabat Metamorfitleri ile Gökır-mak Formasyonu üzerine uyumsuz olarak gelmektedir.

      Olivinli bazaltlardan oluşan Akyörük Bazaltı Plio-Kuvaterner yaşlı kabul edilmiştir. İnceleme alanının en genç oluşukları taraçalar ve alüvyonlardır.

      Pontid tektonik birliği içerisinde yer alan inceleme alanı, yaklaşık kuzey-güney yönlü bir kuvvet çiftinin etkisi altında kalmıştır. Bölgede yer alan kıvrımlı yapıların eksenleri yaklaşık doğu-batı doğrultuludur. İnceleme ala-nında yer alan kırıklı yapıların çoğunluğunu normal faylar oluşturmaktadır. Ayrıca doğrultu atımlı ve bindirme faylar da gelişmiştir.

      Bölgede, Donetz, Üst Kimmerik, Austrik, Anadolu, Pireneik ve Savik fazlarının etken oldukları saptanmıştır.

      İnceleme alanında yeralan volkanik oluşuklardan alkalin olanlar simatik, subalkalin olanlar ise silalik kökenli-dirler. Metamorfik kayaçların ise yeşil şist fasiyesinde ve volkano- tortul kökenli oldukları anlaşılmıştır.

      Bölge ayrica petrol oluşum, birikim ve kapanlanma açısından da incelenmiştir.

      Ana kaya özelliği taşıyan birimlere jeokimyasal yöntemler uygulanarak, yörenin petrol oluşturma potansiyeli a-raştırılmıştır. Anakaya özelliği taşıyan birimlerde:

      -Organik karbon tayinleri (Leco-Analizi),

      -Organik madde tipinin belirlenmesi (Rock-Eval),

      -Organik maddenin olgunluk derecesinin ölçümü (Vitrinit yansıması ve illit kristallik ölçümleri), yapılmıştır.

      Vitrinit yansıması ve illit kristalik ölçümleri Alt Kretase yaşlı Çağlayan Formasyonu’nun hidrokarbon üretebilecek olgunluk derecesine eriştiğini göstermektedir.

      Rock-Eval analizlerinden, Liyas yaşlı Akgöl ve Maastrihtiyen yaşlı Cankurtaran Formasyonlarının III.tip kerojen içerdikleri , bu nedenle doğal gaz ana kayası olabilecekleri anlaşlmıştır. Alt Kretase yaşlı Çağlayan Formasyo-nunun ise II. ve III. Tip kerojen içerdikleri dolayısıyla petrol ve doğal gaz ana kayası olduğu saptanmıştır.

      Ana kaya fasiyesindeki birimlerde yapılan organik karbon yüzde tayinleri sonucu, Akgöl ve Cankurtaran For-masyonlarının, orta derecede potansiyele sahip ana kaya, Çağlayan Formasyonu’nun ise iyi derecede potansiyele sahip ana kaya oldukları anlaşılmıştır.

      Boyabat-Ekinveren Köyü sızan ham petrolün kökenini bulmak için sızıntının tam analizi yapılmış ve ham petro-lün ileri derecede biyolojik ayrışmaya uğradığı saptanmıştır. Bu ham petrolün kökeni ve oluşumu ise, Üst Kretase yaşlı volkanizmanın, organik maddece zengin Alt Kretase şeyllerine yapacağı ısı etkisine bağlanabilir. Ancak oluşan ham petrol miktarı fikir vermek ve bir kantitatif hesaplama yapmak eldeki verilerle mümkün değildir.

      Hazne kaya açısından başlıca, Dogger-Malm yaşlı Akkaya Kireçtaşı, Alt Kretase yaşlı Çağlayan Formasyonu i-çindeki kumtaşı düzeyleri ve Alt Maastrihtiyen yaşlı Yemişliçay Formasyonu’nu oluşturan kalın tüf düzeyleri önem taşımaktadır. Yörede örtü kaya fasiyesinin de çok iyi geliştiği gözlenmiştir.

      Petrol birikimi açısından, inceleme alanı içerisinde İblak Antiklinali ve Ekinveren fay zonu önem taşımaktadır.