Doktora Tezi Görüntüleme

Öğrenci: Lütfi ALTINKAYNAK
Danışman: Prof. Dr. Salim GENÇ
Anabilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği
Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
Tez Adı: AĞVANİS MASİFİ DOĞU KESİMİ VE ÇEVRE KAYAÇLARININ JEOLOJİSİ, PETROGRAFİSİ VE JEOKİMYASI
Tezin Türü: Doktora
Kabul Tarihi: 2/11/2001
Sayfa Sayısı: 209
Tez No: 322
Özet:

      Doğu Pontid Güney Zonu’nda bulunan çalışma alanı, Sivas’ın 130 km. kuzey doğusunda, Erzincan’ın 80 km. kuzey batısında yer alır. Temeli oluşturan Permo-Triyas (?) yaşlı Ağvanis masifi; yeşilşist, kalkşist, gnays, mermer, metadasit, metatrondjemit, kuvarsit, fillit ve bunları kesen Üst Paleosen (?) yaşlı Seme granitoyidi’nden oluşmaktadır. Masif üstüne tektonik olarak gelen (?) Liyas yaşlı Hacıören Formasyonu, tabanda volkanitlerle başlar, üste doğru tüf-şeyl, andezit, kaba volkanik kırıntılı kumtaşı, çakıltaşı ile son bulur. Hacıören Formasyonu üzerine Dogger-Malm -Üst Kretase yaşlı Boynuktepe Grubu tektonik olarak gelmektedir. Boynuktepe Grubu tabanda Kumtaşı, kumlu kireçtaşlarından oluşan Davulpınartepe formasyonu ile başlar, üste doğru Usluca formasyonunun dolomitik - oolitik kireçtaşları ile devam eder. Grubun en genç birimini ise Üst Kretase yaşlı kırmızı biyomikritlerden oluşan Evliyakıranı formasyonu oluşturmaktadır. Paleosen yaşlı Taşdemir Formasyonu olistostromal niteliktedir ve hem masifle, hem de Hacıören Formasyonuyla tektonik dokanaktadır. Eosen yaşlı Daldibi dasitleri ise dasitik tüf ve iri kuvarslı dasitlerden oluşmaktadır. Eosen yaşlı kumtaşlarından oluşan Mendemebaşı Formasyonu masif üzerine, yine Eosen yaşlı kumtaşı, kumlu kireçtaşlarından oluşan Kılıçtutan formasyonu Hacıören Formasyonu üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Miyosen yaşlı konglomera, kumtaşı, bazalt, kireçtaşı ardalanmasından oluşan Kırantepe formasyonu Ağvanis masifi üzerine uyumsuz olarak gelmektedir. Pliyosen yaşlı konglomeralar, Kuvaterner yaşlı Kaynar travertenleri, taraça ve alüvyonlar ise çalışma alanındaki en genç oluşuklardır.

      Tipik olarak yay ardı havzası volkanizması ürünü olan, Ağvanis masifinin yeşilşistleri magmatik kökenli olup, toleyitikten – kalkalkaliye kadar değişmektedir. Jeokimyasal karekterleri MORB’lara benzerdir. Yeşilşistlerin biyotit ve hornblend gibi sulu mineraller içermesi ve yer yer metaserpantinit blokları kapsaması Ağvanis masifinin ada yayı kök zonuna yakın bir yerdeki kayaçların metamorfizması sonucu oluştuğunu göstermektedir. Seme Granitoyidi ve Gökseki metatrondjemitindeki ksenolitler aynı jeokimyasal özellikler göstermektedir. Hacıören Formasyonunun tabanındaki bazaltlar da toleyitik ada yayı volkanitleri olup, jeokimyasal karekterleri MORB’lara benzer bir magmadan türediklerini göstermektedir. Liyas volkanizması, muhtemelen masifi oluşturan volkanik faaliyetin devamı niteliğindedir.

      Peralümin nitelikteki Gökseki metatrondjemiti S tipi granitoyid özelliğinde olup, muhtemelen olgunlaşmamış bir kıtasal kabuğun ilk evrelerindeki veya ada yayının son evrelerindeki fraksiyonel kristallenme yoluyla oluşmuştur. Metatrondjemit çarpışmayla eş zamanlı volkanik yay granitoyidi karekterindedir ve muhtemelen 5-15 kb’lık bir basınçta oluşmuştur.

      Pontidlerdeki eski asitik faza karşılık gelen ortognayslar kalkalkali bileşimindedir, çarpışmayla eş zamanlı volkanik yay ortamını temsil etmektedir. Yine eski asitik faza karşılık gelen metadasitler de kalkalkali nitelikte olup, eski bir yitimle ilişkili litosferin kısmi ergimesinden kaynaklanmaktadır.

      Genç asitik faza karşılık gelen ve metalümin - peralümin nitelikteki Seme granitoyidi, kafemik ve alüminokafemik özelliktedir. Granitoyid kalıntı esaslı heterojen bir kaynaktan fraksiyonel kristallenme yoluyla oluşmuş ve magma zorlaması şeklinde Ağvanis masifine sokulmuştur. I tipindeki granitoyid çarpışmayla eş zamanlı volkanik yay ortamına karşılık gelmekte olup, 5-15 kb basınçta oluşmuştur. Yine genç asitik faza karşılık gelen Daldibi dasitleri, düşük orta potasyumlu olup, genç bir yitimle ilişkili litosferin kısmi ergimesinden kaynaklanmaktadır.

      Ağvanis masifi bölgesel metamorfik kayaçları yeşilşist fasiyesi üst kısımları – epidot amfibolit fasiyesi aralığında bölgesel metamorfizma geçirmiştir. Ağvanis masifinin şistleri muhtemelen 7-8 kb. lık bir basınç altında ve 390-550 OC sıcaklıkta oluşmuştur. Gökseki metatrondjemiti ve Seme granitoyidinin oluşturduğu kontakt metamorfizması ise hornblend – hornfels fasiyesinde gelişmiştir.

      Anahtar Kelimeler : Petrografi, Jeokimya, Petroloji, Granitoyid, Ağvanis masifi, Kafemik, Alüminokafemik, Peralümin, Metalümin, Fraksiyonel kristallenme, Metatrondjemit, Hornfels.