Doktora Tezi Görüntüleme

Öğrenci: Jeo. Yük. Müh. Hasan KOLAYLI
Danışman: Prof. Dr. Mustafa ASLANER
Anabilim Dalı: Jeoloji Mühendisliği
Enstitü: Fen Bilimleri Enstitüsü
Üniversite: Karadeniz Teknik Üniversitesi
Tez Adı: KOP DAĞLARI (ERZİNCAN-ERZURUM-BAYBURT) ULTRAFAMİK ve MAFİK KAYAÇLARIN JEOLOJİK ,PETROLOJİK ve METALOJİK İNCELENMESİ
Tezin Türü: Doktora
Kabul Tarihi: 1/7/1996
Sayfa Sayısı: 282
Tez No: 176
Özet:

      İnceleme alanı Kopdağları (Erzincan-Erzurum-Bayburt) silsilesinin önemli bir bölümünü kapsar. Doğu Pontid Güney Zonu ile Anatolid tektonik birlikleri arasındaki ortak noktayı temsil eden inceleme alanında bugüne kadar detaylı bir jeolojik çalışma yapılamamıştır. Genelde ültramafık kayaç gruplannın yüzeylendiği bu alanda tortul ve metamorfık kayaçlardan başka diğer magmatitler de yeralır.

      Ültramafik kayaçlar başlıca dünit, harzburjit, lerzolit ve daha az oranda da verlit ve piroksenitlerden oluşurlar.

      Tortul kayaçlara gelince; Liyas, volkano-sedimanter kayaçlarla; Malm-Alt Kretase,kireçtalarıyle; Üst Kretase, kırıntılı-karbonatlı kayaçlarla; Eosen, kalın ve masif konglomeralarla: Miyosen ise kınntılı araseviyelerin de bulunduğu karbonatlı kayaçlarla temsil edilirler.

      Metamorfik kayaçlar ise; rejyonal metamorfizma ürünü gnays, mikaşist, amfıbolit, kloritşist ve serisitşistlerden oluşurlar. Gnays ve mikaşistlerin köken kayaçlannı pelitler ve kurrıtaşları, amfıbolitlerinkini ise eski bazaltik kayaçlarla grovaklar oluştururlar.

      Ültramafit haricindeki diğer magmatik kayaçlar ise bazik (gabro, diyabaz, bazalt), ortaç (diyorit, andezit), ve asit (tonalit, kuvarslı diyorit, granofır, dasit) kayaçlardan ibarettir.

      Rejyonal metamorfık karakterli olan gnays, amfibolit, mikaşist ve diğer metamorfitler inceleme alanının en yaşlı kayaç grubunu oluşturup kıtasal kabuğa karşılık gelirler. Sübkontinental karakterli oldukları belirlenen ültramafik kayaçlar sözkonusu metamorfıtler içerisine sokulum yapmışlardır. Bazaltlar hariç diğer tüm asit, ortaç ve bazik magmatik kayaçlar kalkalkalen ve VAG karakterlidirler. Bazaltlar ise toleyitik ve MORB+WPB karakter sunarlar.

      İzceleme alanındaki bütün kayaçlar tektonik olarak güneye doğru itilmişlerdir. Öyleki en yaşlı birimleri en üstte, en genç olanlan da en altta görmek mümkündür. Kabuk kalınlaşması olarak bilinen bu durum K-G yönünde büyiik bir sıkışma rejimi ile açıklanır.

      Yukarda sözü edilen ültramafitler ve beraberindeki magmatik kayaçlar ark gerisi bir havzanın ürünleridirler. Sözkonusu bu kayaçlar ark gerisi bir havzada kıta kabuğuna sokulum yapmışlardır. Kabuğun Liyas öncesinde açılmaya başlanması ve Üst Kretase öncesinde sıkışmaya uğrayarak üst manto yükseliminin sona ermesi, kıtasal bir kabuğun riftleşerek okyanusal bir kabuğun gelişiminin ilk aşaması olarak değerlendirilmiştir. Aynca ültramafıtleıin yerleşim yaşının Jura-Alt Kretase, yüzeylenme yaşının ise Üst Kretase öncesi olduğu sonucuna varılmıştır.

      Kromit madenciliği açısından bölge son derece verimlidir. Önemli kromit yatakları dünit, nadiren de harzburjitler içinde bulunur. Dünit içerisindeki kromit kütlelerinin rezervi bir kaç yüz tondan 70 bin tona, tenörleri ise (Cr203 %) en çok % 55' e kadar değişir. Harzburjitler içindeki kromit kütleleri en çok ikibin tona, tenörleri ise en çok % 62'ye kadar değişir.

      Kromitler ile ilgili yapılan çalışmalar sonucu, bunların kökenleri, cevher-yan kayaç ilişkileri, yataklanma şekilleri, strüktürleri, mikrokimyasal özellikleri, birbirleriyle olan ilişkileri ortaya çıkarılmıştır.

      Anahtar Kelimeler: Ültramafık kayaç, Subkontinental peridotit, Kromit, Kop Dağları, Türkiye.